Trang chủ » Cảm nhận về bài ‘Một thứ quà của lúa non: Cốm’ của Thạch Lam
Hôm nay ngày: 22-07-2018 19:02:58

Cảm nhận về bài ‘Một thứ quà của lúa non: Cốm’ của Thạch Lam

(Ngày đăng: 20-01-2016 10:39:02)
            Hot!   
Năm 1942, nhà văn Thạch Lam qua đời ở cái tuổi 32. Và trước đó mấy tháng, tập bút kí ‘Hà Nội 36 phố phường’ của ông đã ra mắt bạn đọc. Co thể nói đày là mọt tác phẩm xuất sắc và độc đáo viết về văn hóa ẩm thực Việt Nam, viết về một nét đẹp của Hà Nội ‘ngàn năm văn vật’.

Ớ tập bút kí này, Thạch Lam cho ta biết về các biển hiệu, tên hàng, tên các phố cổ, giới thiệu cho ta hay các đặc sản, các thứ quà, các hàng rong,... Những thứ quà ấy, đâu chỉ Hà Nội mới có, nhưng chỉ của Hà Nội mới ngon, như bún riêu, bún ốc, bún chả, bún sườn, canh bún, thang cuốn, nem chua, miến lươn, mìn páo, giầy giò, bánh khảo, bánh đậu, cốm, bánh cốm,... và phở. Các món quà ấy, hương vị ấy mới đọc qua, ta đã thấy thèm ăn rồi. Bát phở gánh ‘nước thì trong và lúc nào cũng nóng bỏng, khói lên nghi ngút. Rau thơm tươi, hồ tiêu bắc, giọt chanh cốm gắt, lại điểm thêm một chút cà cuống, thoảng nhẹ như một nghi ngờ...’. Và cái vị bún chả ‘ngon từ cái mùi thơm, từ cái nước chấm ngon đi...’, v.v... Thạch Lam còn cho biết ăn quà là một phong cách sống đẹp, là một nghệ thuật ‘ăn đúng cái giờ ấy, và chọn người bán ấy, mới là người sành ăn’.

‘Một thứ quà của lúa non: cốm’ rút trong tác phẩm ‘Hà Nội 36 phố phường’!à một bài thơ trữ tình bằng văn xuôi tuyệt tác, được tác giả viết với tất cả tấm lòng trân trọng, thành kính, thiêng liêng.

1.    Phần một bài tuỳ bút nói về nguyên liệu làm ra cốm, một món quà ‘thanh nhã và tinh khiết’. Hương vị cốm là sự ‘nhuần thấm cái hương thơm của lá’, của vừng sen trên hồ do cơn gió mùa hạ đem lại. Là ‘cái mùi thơm mát’ của bông lúa non ta’ngủi thấy’ khi đi qua những cánh đồng xanh, khi hạt thóc nếp đầu tiên làm trĩu thân lúa còn tươi. Nguyên liệu làm ra cốm là ‘cái chất quỷ trong sạch của Trời’, được hình thành một cách linh diệu, lúc đầu là ‘một giọt sữa trắng thơm, phảng phất hương vị ngàn hoa cỏ’, về sau được nắng thu làm cho ‘giọt sữa dần dần đông lại’...

Thạch Lam đã có một cách quan sát tinh tế, một sự cảm nhận tài hoà, một cách viết nhẹ nhàng, biểu cảm và đầy chất thơ. Trái tim của ông tưởng như đang rung đông trước màu xanh và hương thơm dịu ngọt của bông lúa nếp non trên cánh đồnglàng quê.

2.    Lúa nếp non đến lúc nào được gặt đem về, cách chế biến cốm là ‘một sự bí mật trân trọng và khe khắt giữ gìn’ được truyền từ đời này sang đời khác. Và chỉ có cốm làng Vòng mới là đặc sản Hà Nội, do bàn tay những cô gái làng Vòng làm ra ‘thứ cốm dẻo và thơm ấy’. Cốm Vòng ngon nổi tiếng khắp cả nước. Những người làm ra cốm và gánh cốm đi bán rất duyên dáng, đáng yêu. Đó là các cô gái làng Vòng ‘xinh xinh áo quần gọn ghẽ’, với cái đòn gánh ‘hai đầu cong vút lên như chiếc thuyền rồng’, được bà con phố phường ‘ngóng trông’ khi mùa cốm đến. Cốm đã ngon, người bán cốm lại xinh dòn, cuộc sống thêm sắc màu ý vị.

Cốm là sự kết tinh của mọi thứ quý báu nhất, tốt đẹp nhất của quê hương. Là ‘thức quà riêng biệt của đất nước’. Là ‘thức dâng của những cánh đồng lúa bát ngát xanh’. Là ‘cái hương vị... mộc mạc, giản dị và thanh khiết của dồng quê nội cỏ An Nam’. Hương vị của cốm được Thạch Lam thụ cảm với tất cả sự trân trọng và tự hào.

Cốm như một chứng nhàn, một sứ giả của tình yêu. Cốm là thứ quà siêu tết làm cho tình yêu đôi lứa thêm bền đẹp ‘vướng vít của tơ hồng’.Cốm là ‘thức quà trong sạch, trung thành như cấc việc lễ nghi, đã trở thành lễ phẩm cao quý của thuần phong mĩ tục:

‘Nếu em lỏng dạ đổi thay,

Cốm này bị mốc, hồng này long tai !’

(Ca dao)

Tinh duyên bền đẹp của lứa đôi cũng như ‘hồng cốm tốt đôi’ vậy. sắc màu, hương vị của hồng, của cốm là một sự ‘hòa hợp’ tuyệt vời: ‘màu xanh tươi của cốm như ngọc thạch quý, màu đỏ thắm của hồng như ngọc lựu già. Một thứ thanh đạm, một thứ ngọt sắc, hai vị nâng đỡ nhau để hạnh phúc được bền lâu’. Cách so sánh của Thạch Lam không chỉ sắc sảo, tài hoa mà còn thể hiện một phong cách ẩm thực rất sành điệu. Cũng viết về cốm, trong ‘Thương nhớ mười hai’ nhà văn Vũ Bằng lại nói, thích ăn cốm với chuối tiêu trứng cuốc ngon lừ!

Như nhắn gửi và chê trách, nhưng không lên mặt đạo đức dạy đời, tác giả đã đặt vào ngoặc đơn, khi nói về cách sống của những kẻ ‘mới giàu vô học’ ! Như một lời cảnh báo, hơn 60 năm sau lời chê trách ấy vẫn còn có nhiều ý nghĩa !

3.    Phần cuối bài tùy bút, Thạch Lam nói về cách ăn cốm, thưởng thức cốm. Ăn cốm không thể ‘ăn vội’mà phải ‘ăn từng chút ít thong thải và ngẫm nghĩ’để tận hưởng ‘cái mùi thơm phức của lúa mới, của hoa cỏ dại ven bờ’;cảm thụ được ‘trong màu xanh của cốm, cái tươi mát của lá non, và trong chất ngọt của cốm, cái dịu dàng thanh đạm của loài thảo 'mộc’.Hương vị cốm còn có ‘mùi hơi ngát của lá sen già, ướp lấy từng hạt cốm một...’.Tác giả đã viết rất gợi cảm, dùng chữ ‘bao bọc’, ‘nằm ủ’để nói vẻ mối quan hệ tự nhiên giữa lá sen và cốm, tựa như hai linh hồn nương tựa vào nhau, làm tôn lên hương sắc thanh quý ‘cái lộc của Trời’: ‘Trời sinh ra lá sen để bao bọc cốm cũng như Trời sinh ra cốm nằm ủ trong lá sen’.Vì thế, trong gánh hàng của các cô gái làng Vòng mới có ‘từng lá cốm’hiện ra với tất cả sự ngon lành ‘sạch sẽ và tinh khiết’.

Nhà văn nhắc khẽ mọi người không nên ‘thọc tay hay mân mê thức quà thẩn tiên ấy’ mà phải ‘nhẹ nhàng mà nâng đỡ, chút chiu mà vuốt ve’. Ngoài cử chỉ thanh nhã, trang nhã, Thạch Lam còn nêu lên phong cách thưởng thức cốm như một nghi lễ thiêng liêng: ‘Phải nên kính trọng cái lộc của Trời, cái khéo léo của người, và sự cố sức tiềm tàng và nhẫn nại của thẩn Lúa’. Nghĩa là biết ăn cốm với tất cả tấm lòng trân trọng và biết ơn như khi ta ăn bát cơm dẻo thơm ngon lành:

‘Ai ơi bưng bát cơm đầy,

Nhớ công hôm sớm cấy cày cho chăng !’

(Ca dao)

Ăn cốm, thưởng thức cốm bằng cử chỉ ấy, tình ảm ấy, tấm lòng ấy, thì phong cách ẩm thực mới được ‘trang nhã và đẹp đẽ hơn, và cái vui cũng sẽ tươi sáng hơn nhiều lắm’. Phong cách ăn cốm ấy, thưởng thức cốm - thứ quà thanh nhã và tinh khiết ấy là một nét đẹp văn hóa của con người Kinh kỳ xưa nay:

‘Chẳng thơm cũng thể hoa nhài

Dẫu không thanh lịch cũng người Tràng An’

(Ca dao)

Sự cầu kì về cách diên đạt, biểu cảm của Thạch Lam không hề gây cho người đọc khó chịu, mà đã tô đậm chất thơ, nâng việc cảm thụ cốm lên một tầm

nhân văn mới. Giọng văn của ông nhẹ nhàng, có lúc như tâm sự, có lúc như nhắc khẽ, rất ân tình và thân mật. Ngòi bút nghệ thuật của tác giả rất tài hoà, giàu có trong việc chọn lọc ngôn từ, nhất là các tính từ, các so sánh ẩn dụ để ca ngợi và khẳng định sự ngon lành thanh quý của cốm. Cốm là ‘thức quà thanh nhã và tinh khiết’, là ‘thức quà riêng biệt của đất nước’, là ‘thức dâng của cánh đồng lúa bát ngát xanh’,... Màu xanh của cốm ‘như ngọc thạch quý’, là ‘cái tươi mát của lá non’. Chất ngọt của cốm là ‘cái dịu dàng, thanh đạm của loài thảo mộc’. Khi cốm ‘nằm ủ’ trong lá sen thì ‘lá cốm sạch sẽ và tinh khiết’. Cốm là ‘cái lộc của Trời’, là ‘sựcô sức tiêm tàng và nhẫn nại của thần Lúa’... Thật không có cách gì nói hay hơn, đậm đà hơn cách nói của Thạch Lam.

Tùy bút ‘Một thứ quà của lúa non: Cô'm’là một tác phẩm có cốt cách và phẩm chất văn chương; nó đã đem đến cho chúng ta bao dư vị và nhã thú, để ta thêm yêu mến tự hào về hương vị của quê hương xứ sở. Cảm ơn Thạch Lam đã cho ta biết mà thêm phần trân trọng một đặc sản của Hà Nội, đã cho ta hiểu phong cách ăn cốm ‘ăn từng chút ít, thong thả và ngẫm nghĩ’ là một nét đẹp thanh lịch của con người Tràng An xưa, nay. Trang văn Thạch Lam đã làm giàu có tâm hồn ta.

Nguồn:
Ý kiến bạn đọc

may dam  |   vo thung son  |   tam lot san  |   banh xe day hang  |   dịch vụ máy chủ ảo  |   cho thuê vps giá rẻ  |   Học Trực Tuyến