Trang chủ » Giải thích ngắn gọn một số câu tục ngữ về thời tiết
Hôm nay ngày: 22-09-2018 12:40:35

Giải thích ngắn gọn một số câu tục ngữ về thời tiết

(Ngày đăng: 21-01-2016 11:09:28)
            Hot!   
Nước ta ở về xứ nóng, gió mùa. Nhân dân ta có nghề trồng lúa nước lâu đời. Nền văn minh sông Hồng là nền văn minh trồng lúa nước đã hình thành và phát triển qua hơn bốn nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước vẻ vang.

 

Chính nghề nông, nghề đi rừng, nghề đi biển đánh cá, bằng kinh nghiệm sống từ nhiều thế hệ mà trong dân gian đã đúc rút được nhiều câu tục ngữ về thời tiết cho đến nay vẫn còn nguyên giá trị.

1.    Mưa nắng là chuyện của trời, là hiện tượng thiên nhiên. Lên rừng, xuống biển, cày cấy, gặt hái,... phải chủ động, phải dự đoán, dự báo được thời tiết.

‘Nhiều sao thì nắng, vắng sao thì mưa’.Chỉ có tám chữ, với cách nói vần vè mà nêu lên một kinh nghiệm quý báu. về mùa hè, nhìn lôn bầu trời đêm, thấy sao chi chít lấp lánh sáng. Trời có trong, đêm có thanh mới có hiện tượng ‘nhiều sao’, ta có thể biết ngày mai, ngày kia sẽ nắng. Nếu trái lại, không có sao, ‘vắng sao’, chỉ lưa thưa sao thì có thể ngày mai, ngày kia sẽ mưa. Đó là kinh nghiệm nhìn sao mùa hè mà đoán mưa, nắng. Còn về mùa đông, thì trái lại, ngược lại: ‘Nhiều sao thì mưa, thưa sao thì nắng’. Mây, ráng, cày cỏ, chim muông, con người... đều có mối ‘liên hệ’ tự nhiên với hiện tượng mưa nắng:

‘Mây xanh thì nắng, mây trắng thì mưa’

‘Ráng vàng thì nắng, ráng trắng thì mưa’

‘Mùa hè đang nắng, cỏ gà trắng thì mưa’

2.  Có lúc nhân dân ta lại nhìn chim để dự đoán thời tiết. Câu tục ngữ: ‘Quạ tắm

thì ráo, sáo tắm thì mưa’.Chim thì bay, cá thì nhảy. Cũng có lúc chim tắm, quạ tắm, sáo tắm. Chim xòe cánh ra, chúc đầu xuống nước, cánh vỗ làm nước bắn tung tóe lên, lấy mỏ rỉa lông, rỉa cánh. ‘Ráo’ nghĩa là khô ráo, nắng ráo. Hễ nhìn thấy quạ tắm thì biết là trời còn nắng dài ngày; và nhìn thấy sáo tắm biết được trời sắp mưa. Đó là kinh nghiệm của bà con ở vùng trung du và đồng bằng.

3.    Ở miền Duyên hải, ngư dân lại có nhiều kinh nghiệm khác về thời tiết. Ra khơi đánh cá cần có biển lặng, sóng êm, may mắn gặp luồng cá. Chuẩn bị thuyền lưới, thức ăn nước uống đi khơi đi lộng, ngư dân phải quan sát mây gió, sắc trời. Câu tục ngữ:

‘Thâm đông, hồng tây, dựng may,

Ai ơi đợi đến ba ngày hãy đi’

là một kinh nghiệm quý báu của bà con đánh cá. Nhìn về phía đông, thấy mây, thấy sắc trời đen lại, thâm đi; nhìn về phía tây có ráng đỏ, sắc trời hồng lên, đồng thời gió may thoảng lên, nổi lên, dựng lên là trời sắp có bão, không thể ra khơi được. Phải ‘đợi đến ba ngày’ rồi mới được ra khơi, mới ‘hãy đi’. Có thế mới an toàn.

4.    Con chuồn chuồn là ‘cái máy’ dự báo thời tiết linh nghiệm. Tháng 7 ở miền Bắc nước ta mưa bão, lũ lụt nhiều. Nhìn thấy chuồn chuồn bay cao hay thấp, bay ít hay nhiều đều có thể cảm nhận được thời tiết. Những ngày tháng bảy âm lịch, gió heo may nổi lên, chuồn chuồn động tổ bay ra nhiều, bay rối rít loạn xạ cả lên, vậy là dự báo trời sắp có bão. Con chuồn chuồn bé nhỏ là bạn thân thiết của nhà nông. Chuồn chuồn mách bảo để lo việc đồng áng:

‘Chuồn chuồn bay thấp thì mưa,

Bay cao thì nắng, bay vừa thì râm’

hoặc:

‘Chuồn chuồn bay thấp mưa ngập bờ ao,

Chuồn chuồn bay cao mưa rào lại tạnh’

5.    Giông tố là hiện tượng đáng sợ của thiên tai. Phải dự đoán để đề phòng chủ động, tích cực, hạn chế thiệt hại về người và của cải. Mùa hè thường có giông tố nổi lên bất chợt. Khi chân trời bỗng đùn lên những cuộn mây, núi mây đen ngòm, có khi che kín cả một góc trời, đó là điềm trời báo sắp có giông. Giông có thể đến nhanh cũng có thể đến từ từ. Nếu mây đen kéo lên ở phía đông (thường thường là vùng biển) thì cơn giông kéo đến rất nhanh. Trước hiện tượng ấy, người ta phải khẩn trương coi chừng ‘vừa trông vừa chạy’. Nhưng nếu có mây ở phía nam thì thời tiết không có gì đột biến. Mây tụ rồi mây tan. Nếu có mưa thì mưa sẽ đến từ từ, không thể có giông tố xảy ra. Ai cũng có thể ‘vừa làm vừa chơi’, có thể yên tâm, không phải lo sợ, vội vàng:

‘Cơn dằng đông, vừa trông vừa chạy,

Cơn đằng nam, vừa làm vừa ăn’                                                                        »

6.    Cầu vồng, mống cụt xuất hiện là một dự báo thời tiết đáng sợ. Nhân dân đã đúc kết thành kinh nghiệm quý báu lâu đời để phòng tránh, để lo liệu làm ăn:

-        ‘Mông cao gió táp, mống áp mưa rào’,

-        ‘Mống dài trời lụt, mống cụt trời mưa’,

-        ‘Mống bên đông, vồng bên tây,

Chẳng mưa dây thì bão giật’

7.    Lại có nhiều câu tục ngữ nói về hiện tượng trời rét. Cuối thu, gió bấc thổi về, đưa khí lạnh tràn tới. Trên bầu trời, từng đàn sếu bay đi về phương nam. Sếu đổi mùa, tránh rét. Nghe sếu kêu giữa đêm khuya, cùng với gió bấc thổi nhẹ ‘hiu hiu’ là dự báo trời rét. Nhưng vào cuối tháng ba, ‘tháng ba bà già chết rét’, hễ thấy hoa  gạo rụng, người ta biết khí trời ấm dần, sắp có nắng mới. Hoá gạo nở vào tháng giêng, rụng vào cuối tháng ba. Hoá gạo là cái ‘nhiệt kê’ tinh nhạy vẻ thời tiết. Đây là hai câu tục ngữ có giá trị dự báo rét đến và trời ấm:

-        ‘Gió bấc hiu hiu, sếu kêu trời rét’,

-        ‘Bao giờ cho đến tháng ba,

Hoa gạo rụng xuống, bà già cất chăn’.

Kho tàng tục ngữ rất phong phú, trong đó có hàng trăm câu nói về thời tiết. Đó là những kinh nghiệm dân gian lâu đời. Những câu tục ngữ ấy thường chính xác, phản ánh trí tuệ dân gian, chứng tỏ nhân dân có tài quan sát thiên nhiên. Từ cuộc sống lao động, từ những hiện tượng trong vũ trụ, từ cây cỏ hoa lá, chim muông, côn trùng, nhân dân ta đã phát hiện ra, đúc rút lại thành những kinh nghiệm quý báu để phục vụ lợi ích của con người.

Ngày nay, kfyoa học phát triển. Việc dự báo thời tiết có nhiều máy móc hiện đại, tinh vi. Tuy vậy, những câu tục ngữ về thời tiết vẫn có ích và thiết thực đối với mọi người.

Nguồn:
Ý kiến bạn đọc

may dam  |   vo thung son  |   tam lot san  |   banh xe day hang  |   dịch vụ máy chủ ảo  |   cho thuê vps giá rẻ  |   Học Trực Tuyến