Trang chủ » Phân tích bài thơ Cảnh ngày hè của Nguyễn Trãi
Hôm nay ngày: 24-05-2018 12:47:42

Phân tích bài thơ Cảnh ngày hè của Nguyễn Trãi

(Ngày đăng: 13-10-2015 02:36:50)
            Hot!   
Bài thơ này có nhắc đến việc gảy đàn Ngu cầm. Theo truyền thuyết, Ngu là tên một triều đại thái bình thịnh trị lí tưởng thời cổ do vua Thuấn lập nên. Ngu cầm là đàn của vua Thuấn, ông thường gảy khúc Nam phong (Gió nam) mong cho gió nam mát mẻ, gió nam thổi đúng lúc để dân giàu có, hết ưu phiền

Chú ý hình tượng “cây đàn” có chức năng giống như một bài thơ, theo quan niệm xưa, là hình thức bộc lộ chí nguyện, tâm nguyện của tác giả. Ước mơ có cây đàn Ngu Thuấn có thể hiểu theo hai cách. Cách hiểu thứ nhất: Đây là niềm vui khi thây cảnh đất nước thái bình, thịnh trị, tác giả hứng khởi trước cảnh hè nên ước ao có cây đàn ca ngợi cảnh “Dân giàu đủ, khắp đòi phương”. Cách hiểu thứ hai: Tác giả ước mơ có cây đàn của vua Thuấn để gảy khúc Nam phong, mong cho dân khắp đất nước được hạnh phúc, giàu đủ mãi mãi. Mỗi cách hiểu đều có lí riêng, tuy nhiên như sự phân tích chỉ rõ, cách hiểu thứ nhất có cơ sở hơn. Không gian thiên nhiên và xã hội được tả như trong bài thơ bộc lộ rõ cảnh thái bình, thịnh trị. Cảm hứng ca ngợi, khẳng định hiện thực thời vua Thái Tổ, Thái Tông, tức là ca ngợi, khẳng định cuộc sống của nhân dân rất rõ nét qua ước ao có “Ngu cầm”. Nói khác đi, “Ngu cầm” là tượng trưng cho tấm lòng thương yêu dân, biết chia sẻ với dân những niềm vui hạnh phúc.

b)      Hình tượng tác giả

Chủ ngữ của hành động trong bài thơ này cũng bị tỉnh lược (ta không rõ ai hóng mát, ai muôn có cây đàn Ngu Thuấn). Tuy nhiên, người đọc đều hiểu chủ thể của các hành động trên là chính tác giả. Nhân vật trữ tình ở đây chính là tác giả.

Thời gian trong đó xuất hiện nhân vật trữ tình là mùa hè với những cảnh vật và sự việc được chọn lọc khá tiêu biểu. Chú ý tác giả cảm nhận mùa hè qua các giác quan như thế nào: mắt nhìn thấy cây hòe xanh lục với “tán rợp giương” (xòe bóng mát), thấy hoa lựu đỏ, phôi hợp với màu xanh lục, mắt nhìn màu hồng và mũi cảm nhận hương thơm ngát của sen dưới ao, tai nghe từ xa vọng lại tiếng lao xao của phiên chợ cá, và xung quanh tiếng ve kêu râm ran. Mùa hè thường nóng nực, chói chang mà trái lại, ở đây ta cảm nhận một ấn tượng dề chịu, đáng yêu. Cảnh hè ở bài thơ đầy thân thiện, chan hòa sự sống. Không gian mùa hè có ý nghĩ gì? Nó tạo nên không khí và quang cảnh để dẫn dắt liên tưởng đến khúc ca Na?n phong mừng cảnh đất nước thái bình, thịnh trị. “Cái tôi” tác giả mừng vui vì được chứng kiến cảnh thái bình, thịnh trị của đất nước, cuộc sống no đủ, thanh bình của nhân dân; sự mừng vui đó đã quyết định cái nhìn đẹp về cảnh mùa hè. Đây là nét độc đáo của bài thơ, vì thơ xưa thường viết nhiều về cái đẹp của mùa xuân, mùa thu, đặc biệt là mùa thu mà hiếm có bài viết về mùa hè.

2.       Đặc điểm về nghệ thuật

a) Kết cẩu của bài thơ

Bài thơ tuy có tám câu nhưng có đặc điểm riêng là phần tả cảnh và sự việc chiếm tới sáu câu, cảm xúc suy tư chỉ có hai câu cuối cùng. Do đó không nên chia bài thơ này thành bồn phần dề, thực, luận, kết đế phân tích mà chỉ nên tách thành hai phần.

Phần thứ nhất gồm sáu câu đầu: một câu kể sự việc “hóng mát”, năm câu còn lại dành cho tả cảnh. Chú ý cấu trúc không gian được tả nhằm tạo nên bức tranh toàn cảnh với hai cực đôi xứng gần - xa (gần có tán cây hòe, hàng thạch lựu bên hiên nhà, xa có tiếng lao xao vọng lại từ đâu đó tiếng mua bán của phiên chợ cá) và đối xứng trên - dưới (trên là tiếng ve - thường trên ngọn cây, dưới là những bông sen hồng dưới ao). Nhìn chung thơ xưa tả không gian thường chú ý các cặp đối xứng để tạo nên tính chất toàn cảnh, tính chất rộng lớn của bức tranh thiên nhiên.

Phần thứ hai gồm hai câu cuối: suy nghĩ, thề hiện niềm vui của một nhà nho suốt đời vì dân, vì nước. Một cảm giác mát me, thanh bình, no ấm từ cảnh mùa hè đã dấy lên một khao khát được cây đàn của Ngu Thuấn để ngợi ca và mong ước cảnh thái bình ấy trường cửu trên khắp đất nước - “khắp đòi phương”. Nghệ thuật kết cấu của bài thơ là chọn những cảnhsự tiêu biểu của ngày hè có thế’ gợi cảm xúc, suy tư. Sự ưu tiên cho tả cảnh

ở bài thơ này là hợp lí: cảnh tự nó nói lên tất cả, sự bình luận hay suy tư phải dựa trên cảnh, tức là hiện thực cuộc sống mới có sức thuyết phục.

b) Ngôn ngữ

Chú ý các từ ngữ giàu tính tạo hình của bài thơ như màu xanh của tán hòe “đùn đùn”, cây thạch lựu “phun” màu đỏ. Các từ này làm cho cảnh vật sông động, dường như biết cựa quậy, cử động, có hồn.

Cấu trúc câu thơ trong toàn bài cũng có sự thay đổi: Ba câu thơ số" 2, 3 và 4 nhắc đến cây hòe, thạch lựu, sen trước rồi mới tả màu sắc, hương vị, hình khôi của chúng, tức là tả đối tượng trước sau đó mới tả tính chất của đối tượng. Hai câu 5 và câu 6 đảo lại trật tự: tả không khí lao xao của chợ trước khi nhắc đến phiên chợ cá của làng chài, tả tiếng ve inh ỏi trước khi tả nơi nghe tiếng ve (trên lầu), tức là tả tính chất, đặc điểm và hoạt động trước rồi mới nói đến đối tượng. Thay đổi kết cấu của câu thơ như thế có ý nghĩa quan trọng, khiến bài thơ không lặp lại, luôn mới mẻ về tiết tấu, nhịp điệu. So sánh sự thay đổi nhịp của những câu thơ dưới đây:

Thạch lựu hiên ỉ còn phun thức đỏ,

Hồng liên trì Ị đã tiễn mùi hương.

Lao xao chợ cá /làng ngư phủ,

Dắng dỏi cầm ve / lầu tịch dương.

Nguồn:
Ý kiến bạn đọc

may dam  |   vo thung son  |   tam lot san  |   banh xe day hang  |   dịch vụ máy chủ ảo  |   cho thuê vps giá rẻ  |   Học Trực Tuyến